Gökbilimciler, Dünya’dan yaklaşık 1600 ışık yılı uzaklıktaki J1328-1450 adlı beyaz cüce yıldızın etrafında ilk kez iki ayrı halkadan oluşan gezegen enkazı keşfetti.
Gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi’nde Dünya’dan yaklaşık 1600 ışık yılı uzaklıkta bulunan Başak Takımyıldızı’ndaki J1328-1450 adlı beyaz cüce yıldızın etrafında, iki ayrı gezegen enkazı halkası tespit etti.
Araştırmacılar, alışılmadık bir düzende dönen bu gezegen enkazının, Güneş Sistemi’nin uzak gelecekte karşılaşabileceği olası bir sonuca dair ipucu verebileceğini değerlendiriyor.
Avrupa Güney Gözlemevi’nin Şili’de yer alan Çok Büyük Teleskobu (Very Large Telescope) kullanılarak yapılan gözlemlerden önce gökbilimciler, etrafında enkaz bulunan 21 beyaz cüce belirlemişti.
Daha önce gözlemlenen bu 21 sistemin tamamında malzeme tek bir disk halindeyken, yeni gözlemler J1328-1450’yi çevreleyen enkaz diskinin iki ayrı halkadan oluştuğunu ortaya koydu.
Işığın bir yılda katettiği mesafe olan bir ışık yılı, 9,5 trilyon kilometreye karşılık geliyor.
HALKALARIN İÇİNDE İKİ KAYALIK GÖK CİSMİ YER ALIYOR OLABİLİR
Araştırmacılar, söz konusu diskin, yıldızın şiddetli ölüm evresinden sağ kurtulmayı başardıktan sonra halkaların içine gömülen iki gezegen ya da daha küçük kayalık cisim tarafından şekillendirilmiş olabileceğini belirtti.
Güneş’in kütlesinin yaklaşık yüzde 47’sine sahip olan bu beyaz cüce, yaklaşık olarak Dünya’nınkiyle aynı çapa sıkışmış durumda bulunuyor.
Hayatta kalan gezegenimsi cisimlerin, daha büyük ve ağır biçimde parçalanmış gezegenlerin kalıntıları olabileceği tahmin ediliyor.
Bu cisimlerden birinin cüce gezegen Plüton büyüklüğünde, diğerinin ise ondan daha küçük olabileceği değerlendiriliyor.
Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışmanın yazarlarından, Şili’deki Universidad Técnica Federico Santa María’dan gökbilimci Felipe Lagos-Vilches, Reuters ajansına verdiği demeçte, keşfin önemini şu sözlerle anlattı:
“Bu keşif, bir gezegen sisteminin kalıntılarının daha önce düşündüğümüzden çok daha karmaşık bir yapıya sahip olabileceğini gösteriyor ve gezegen niteliğindeki kayalık cisimlerin, bir yıldızın beyaz cüceye dönüşümünden sağ çıkabileceği fikrine ek destek sağlıyor.”
“GEZEGEN SİSTEMİ TAMAMEN YOK OLMADI”
Lagos-Vilches, asıl yıldızın büyük ölçüde genişleyerek bir kırmızı deve dönüşmeden önce bir gezegen sistemini barındırmış olabileceğini, bu süreçte en içteki bazı gezegenleri yutarken daha uzak yörüngelerdeki gezegenlerin hayatta kaldığını ifade etti.
Gökbilimci Lagos-Vilches, süreci şöyle açıkladı: “Gezegen sistemi tamamen yok olmadı. Hayatta kalan bazı kayalık cisimler, kütle çekimsel etkilerle saptırılarak kendilerini beyaz cüceye yaklaştıran yüksek dış merkezli yörüngelere girmiş olabilir.”
Yaklaşan cisimlerin akıbetine de değinen Lagos-Vilches, “Yeterince yaklaşan cisimler, beyaz cücenin kütle çekim kuvvetiyle parçalandı. Bunların malzemesi toz ve gaz içeren bir enkaz diskine yayıldı. Ancak nispeten büyük iki kayalık cisim bu enkazın içinde hayatta kalmış olabilir” dedi.
Lagos-Vilches, bu iki cismin varlığının, çevredeki malzemenin eş merkezli bir çift gaz halkası şeklinde dağılmasını açıklamaya yardımcı olabileceğini söyledi.
Halkaların yapısına ilişkin bilgi veren Lagos-Vilches, “Dış halka, iç halkaya kıyasla magnezyum açısından büyük ölçüde fakirleşmiş durumda. Bu da halkaların farklı ana cisimlerden ya da güçlü kütle çekim alanı nedeniyle beyaz cüceye fazla yaklaştığında parçalanan kayalık bir cismin farklı katmanlarından kaynaklanabileceğini gösteriyor” diye konuştu.
GÜNEŞ 5 MİLYAR YIL İÇİNDE KIRMIZI DEVE DÖNÜŞECEK
Milyarlarca yıl sonra yakıtı tükenecek olan Güneş’in de büyük ölçüde genişleyerek kırmızı dev adı verilen yapıya dönüşmesi, sonunda dış katmanlarını atarak geride yoğun çekirdeği olan bir beyaz cüce bırakması ve bu süreçte Güneş Sistemi’ndeki bazı gezegenler yok olurken bazılarının hayatta kalabilmesi bekleniyor.
Güneş’in yaklaşık 5 milyar yıl içinde bir kırmızı deve dönüşeceğini belirten Lagos-Vilches, Güneş Sistemi’ni bekleyen süreci şu ifadelerle aktardı:
“Sonunda dış katmanlarını kaybedecek ve bir beyaz cüce haline gelecek. İç Güneş Sistemi bu süreçten çarpıcı biçimde etkilenecek. Merkür ve Venüs’ün genişleyen Güneş tarafından yutulması beklenirken, Dünya’nın da bu evrede yutulup yutulmayacağı konusunda henüz net bir görüş birliği yok. Dış gezegenlerin kaderi ise farklı. Jüpiter, Satürn ve daha uzaktaki cisimlerin hayatta kalma şansı çok daha yüksek olmalı.”
Güneş bir beyaz cüceye dönüştükten sonra, geride kalan gezegen kalıntıları, uydular ve asteroitler kütleçekim kuvvetleriyle parçalanacak kadar beyaz cüceye çekilebilir.
Lagos-Vilches, “Dolayısıyla J1328-1450’nin etrafındaki gibi bir enkaz diski, kendi gezegen sistemimizin çok uzak geleceğindeki olası bir evreyi temsil edebilir” değerlendirmesini yaptı.
