Küba’da ulusal elektrik şebekesinde meydana gelen kısmi çökme nedeniyle başkent Havana ile ülkenin batısındaki beş eyalete elektrik verilemiyor. ABD’nin uyguladığı ambargo ve yakıt sıkıntısı nedeniyle derinleşen kriz ortamında Küba yönetimi, enerji, tarım ve turizm gibi kilit sektörleri özel sektöre açan kapsamlı reform adımlarını hayata geçirmeye başladı.
Küba devlet elektrik şirketi UNE, ülkenin elektrik şebekesinde meydana gelen son arıza nedeniyle başkent Havana ve ülkenin batısındaki diğer bölgelerin cumartesi günü karanlığa gömüldüğünü duyurdu.
UNE tarafından X platformunda yapılan açıklamada, yerel saatle 18.07’de (TSİ pazar 01.07) elektrik şebekesinde yaşanan “kısmi çökme” nedeniyle 15 eyaletten beşine elektrik verilemediği bildirildi.
Küba, onlarca yıldır karşı karşıya kaldığı en ağır ekonomik krizle mücadele ediyor. Bu kriz, ABD Başkanı Donald Trump’ın altmış yıllık yönetimi sona erdirmeyi amaçlayan baskı kampanyasının bir parçası olarak ocak ayında uygulamaya koyduğu yakıt ablukasıyla daha da derinleşti.
UNE, yakıt eksikliğinin ulusal şebekeyi kesintilere karşı daha hassas hale getirdiğini ve genellikle dizel yakıtla çalışan acil durum jeneratörlerinin kullanımını neredeyse imkansız kıldığını belirtti.
Son haftalarda 9,4 milyon nüfuslu ada ülkesinde elektrik kesintileri Havana’da 30 saati aşarken, ülkenin diğer bölgelerinde günlerce sürdü.
2026 yılının başından bu yana Küba’da üçü temmuz ayında 10 günlük bir zaman dilimi içinde olmak üzere beş kez ülke çapında elektrik kesintisi yaşandı.
2024 sonundan bu yana ise bu şekilde toplam 10 genel elektrik kesintisi kaydedildi.
Kübalılar, günlük yaşamın sürekli aksamasından giderek daha fazla yorulduklarını ifade ediyor.
Havana’da sahildeki Malecon yürüyüş yolu yakınlarında biraz hava almaya çalışan 72 yaşındaki marangoz Julian Gonzalez, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Burada adeta ateş böcekleri gibi yaşıyoruz; her zaman karanlıktayız. Elektriğin ne zaman geleceğini asla bilemiyorsunuz, bu bizim acı gerçekliğimiz” dedi. Gonzalez, “Evde oturup içlenmekten iyidir” diye konuştu.
Havana yönetimi elektrik şebekesinin kötü durumundan Washington’ın cezalandırıcı önlemlerini sorumlu tutarken, ABD tarafı ise sorumluluğun Küba hükümetinde ve ekonominin kötü yönetiminde olduğunu savunuyor.
Ulusal şebekenin belkemiğini oluşturan yedekli yedi termik santralin tamamı 40 yıldan uzun süredir faaliyette bulunuyor ve çeşitli düzeylerde harap durumda bulunuyor.
Washington ile Havana arasındaki ilişkiler, yıl başından bu yana ve özellikle ABD güçlerinin ocak ayı başlarında Venezuela lideri Nicolas Maduro’yu Karakas’tan kaçırarak federal suçlamalarla yargılanmak üzere ABD’ye götürmesinden bu yana gergin seyrediyor.
Washington, yalnızca 100 bin ton ham petrol taşıyan ve mart ayında gelen tek bir Rus tankerinin ulaşımına izin verdi. Söz konusu rezervler o tarihten bu yana tükendi.
Trump yönetimi petrol ablukasına ek olarak Küba devlet şirketlerine yönelik yaptırımları artırdı ve bu durum birçok yabancı şirketin ülkedeki faaliyetlerini askıya almasına yol açtı.
ABD ayrıca, hayatını kaybeden lider Fidel Castro’nun kardeşi olan eski devlet başkanı Raul Castro hakkında, üç on yıl önce iki sivil uçağın düşürülmesi olayıyla ilgili olarak iddianame düzenledi.
Haziran ayı sonlarında Küba Dışişleri Bakanı Bruno Rodriguez, aylardır süren ikili görüşmelerde “hiçbir ilerleme” kaydedilemediğini söyledi.
ÜLKE SERBEST PİYASA REFORMLARINA GİDİYOR
ABD’nin tüm bu önlemlerinin baskısı altındaki Kübalı milletvekilleri, devletin ekonomideki rolünü geriye çekmeyi; bankacılıktan turizme ve tarıma kadar her alanda yatırım çekmeyi amaçlayan bir dizi serbest piyasa reformunu kabul etti.
Havana yönetimi çarşamba günü; benzin istasyonları, elektrik üretimi, çöp toplama ve eczaneler gibi ana sektörleri özel şirketlere açacağını duyurdu.
ABD’nin adada ekonomik dönüşümü zorlamayı amaçlayan maksimum baskı kampanyası sürerken, Küba devlete ait ekonominin kilit sektörlerini özel sektöre açma planlarının yeni ayrıntılarını açıkladı. Kübalı milletvekilleri, perşembe günü sona eren iki günlük Ulusal Meclis oturumunda arazi kullanımına yönelik kısıtlamaların gevşetilmesi, şirketlerin yakıt ve ilaç ithal etmesine izin verilmesi ve özel turizm şirketlerinin adada faaliyet göstermesine yetki verilmesini içeren ekonomik değişiklikleri ele aldı.
Küba Devlet Başkanı Miguel Diaz-Canel, reformların ABD’yi memnun etmek için uygulanmadığını ve ekonominin kilit sektörlerinin özelleştirilmeyeceğini vurguladı.
Perşembe öğleden sonra yaptığı konuşmada Diaz-Canel, “Bazılarının korktuğu gibi yırtıcı kapitalizmi uygulamayacağız ya da ulusal varlıkların kitlesel bir özelleştirmesini gerçekleştirmeyeceğiz” ifadelerini kullandı.
Diaz-Canel, “Sağlık, bilim, kültür veya ülke için stratejik olan hizmetlerin özelleştirilmesi söz konusu değildir ve bu durum çok net anlaşılmalıdır” dedi.
Geçen ay milletvekilleri, uygulanması halinde ada ülkesinin sosyalist ekonomisinde radikal bir dönüşümü temsil edecek olan ve ABD yaptırımları karşısında ayakta kalmayı hedefleyen 176 maddelik önlem paketini oy birliğiyle onaylamıştı.
Geçmişte Küba ekonomik reformlar açıklasa da bunları uygulamada başarısız olmuş veya geri adım atmıştı.
Ancak ABD’nin uyguladığı yıkıcı petrol ablukasının altıncı ayında ve genişleyen bir insani kriz endişesini tetikleyen yeni ABD yaptırımları dalgası karşısında Kübalı yetkililer, reformların en azından bir kısmını yürürlüğe koymaya başladıklarını belirtti.
Başbakan Manuel Marrero Cruz çarşamba günü Ulusal Meclis’te yaptığı konuşmada, Küba’nın yakıt ithal etmek ve satmak üzere ilk yabancı yatırım ortaklığına yetki verdiğini ve yaklaşık 200 Kübalı işletmeye adada toptan yakıt dağıtımı yapma izni verildiğini söyledi.
Hükümetin onlarca yıldır sıkı bir şekilde kontrol ettiği Küba enerji sektöründeki bu temkinli açılım, ABD’nin ağır bir petrol ablukası uygulamasının ve Küba’daki özel işletmelere ABD yakıtı ihracatını onaylamasının ardından geldi. ABD’nin bu ikili enerji politikası, Küba devletini zayıflatırken özel sektörü güçlendirmeyi amaçlıyor.
TARIM VE TURİZMDE YENİ DÜZENLEMELER
Milletvekilleri çarşamba günü, devlete ait arazilerin kullanım hakkının verilmesine ilişkin prosedürleri basitleştiren yeni bir tarım yasasını onayladı.
Bu yeni çerçeve hem Kübalılara hem de yabancılara ve özel Kübalı işletmelere uygulanacak.
Adadaki arazilerin yaklaşık yüzde 80’i devlete ait bulunurken, kalan yüzde 20’lik kısım özel üreticilerin mülkiyetinde.
Küba’nın turizm sektörü, sertleşen ABD yaptırımlarının ardından uluslararası otel devlerinin ülkeden ayrılması ve yakıt sıkıntısının tetiklediği uçak seferi iptalleri nedeniyle ağır darbe aldı.
Milletvekilleri, özel tur şirketleri, araç kiralama işletmeleri ve eko-turizm girişimleri üzerindeki kısıtlamaların gevşetilmesi dahil olmak üzere özel yatırımları teşvik etmeyi amaçlayan 10 önlemi onayladı.
Kübalı yetkililerin verdiği bilgilere göre, adadaki otellerin yaklaşık dörtte üçü şu anda kapalı durumda bulunuyor.
Küba ayrıca çarşamba günü, sağlık turizmi sektöründe tamamı yabancılara ait bir şirket kurulmasını sağlamak amacıyla ilk özel düzenlemeli Ekonomik Kalkınma Bölgesi’nin oluşturulduğunu duyurdu.
Ulusal Meclis oturumu, salı günü özel sektöre yönelik 40’tan fazla kısıtlamanın kaldırılmasının hemen ardından gerçekleşti.
Bu kısıtlamaların kaldırılması, işletmelerin geleneksel olarak devlet tarafından sıkı bir şekilde kontrol edilen sağlık ve eğitim alanlarına katılmasına izin vermeyi amaçlıyor.
Kısıtlamaların gevşetilmesi, devlete ait eczanelerde yaşanan ağır tedarik sıkıntısı ortamında özel şirketlerin ilaç ithal etmesine imkan tanıyacak.
Yine de milletvekilleri, bu kapsamlı ekonomik tekliflerin uygulanmasının zaman alacağını yineledi. Başbakan Marrero çarşamba günü yaptığı açıklamada, “Sonuçlar kademeli olarak elde edilecek. Şimdiden itibaren en önemli ve belki de en zor aşama başlıyor” dedi.
